CORPORATE LAW
İş Kanunu Kapsamında Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma
Fazla çalışmanın tanımı, zamlı ücret oranları, serbest zaman kullanımı ve işçinin onayına ilişkin temel kurallar.
4857 sayılı İş Kanunu, normal çalışma süresinin üzerindeki çalışmaları iki ayrı kavramla düzenler: fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma. Bu ayrım, çalışmanın karşılığında ödenecek ücreti de etkiler.
İki çalışma türü arasındaki fark
Genel kurala göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar, fazla çalışmadır. Sözleşmeyle haftalık normal süre daha kısa belirlenmişse, bu sürenin üzerinde olup 45 saate kadar devam eden bölüm fazla sürelerle çalışma sayılır.
Örneğin haftalık normal süresi 40 saat olan tam süreli bir işçi, denkleştirme uygulanmayan bir haftada 48 saat çalışmışsa; 5 saat fazla sürelerle çalışma, 3 saat fazla çalışma söz konusudur. Bu örnek, günlük çalışma sınırlarının aşılmadığı varsayımına dayanır.
Kanuna uygun denkleştirme uygulamalarında ise ilgili dönemin haftalık ortalaması dikkate alınır.
Çalışmanın karşılığı nasıl belirlenir?
Kanundaki genel oranlar şöyledir:
Fazla çalışma - Normal saat ücretinin %50 artırılmış tutarı - 1 saat 30 dakika Fazla sürelerle çalışma - Normal saat ücretinin %25 artırılmış tutarı - 1 saat 15 dakika
Serbest zaman seçeneği işçinin yazılı talebine bağlıdır. İşveren, zamlı ücret yerine tek taraflı olarak serbest zaman uygulayamaz. Serbest zaman altı ay içinde, ücret kesilmeden ve iş günlerinde kullanılır; tatil ve izin günlerinden düşülemez.
İşçinin onayı gerekir mi?
Kural olarak yazılı onay alınır. Onay, iş sözleşmesi kurulurken veya ihtiyaç ortaya çıktığında verilebilir. İşçi, işverene otuz gün önceden yazılı bildirimde bulunarak onayını geri alabilir.
Zorunlu nedenlere veya olağanüstü durumlara dayanan çalışmaların onay koşulları farklıdır. Ayrıca kısmi süreli çalışanlara fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırılamaz.
Yıllık sınır ve kayıt yükümlülüğü
Genel düzenleme kapsamındaki fazla çalışma, işçi başına yılda 270 saatle sınırlıdır. İşveren, çalışma saatlerini belgelemek ve karşılıklarını ücret bordrosu ile ücret hesap pusulasında göstermekle yükümlüdür.
Hukuki dayanaklar: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 41–43 ve 63; Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği, m. 3–10.
*Bu yazı genel esasları açıklar. Gece çalışmaları, yer altı işleri ve özel çalışma düzenleri ayrıca değerlendirilir.*
The articles on this website are for general information. The circumstances of each case and current legal sources should be assessed separately.